Registri u klasičnim orguljama

Principal

Principal je glavni i temeljni registar orgulja, a njihov naziv dolazi od latinske riječi principalis, što znači glavni. To nam isto govori da bi principali trebali biti prisutni u svim orguljama iako često nisu prisutni u svim veličinama. Principalne su svirale otvorene (na vrhu), labijalne i daju snažan, pun i jedar (ali ne oštar) zvuk zbog optimalnoga broja alikvotnih tonova koje proizvode. Principali se grade u svim veličinama: 32′, 16′, 8′, 4′, 2′, 1′. Izgrađeni su od legure kositra i olova, ali ima i drvenih principala, koje često možemo naći u najnižoj lagi registra (velika oktava).

Graditelji orgulja upozrebljavaju za principalne svirale i naziv “Diapason” (grč. dia = kroz, sasvim i pason = sklad, tj. sasvim skladan). On se često može naći na engleskom govornom području, ali u današnje vrijeme i na modernim orguljama neovisno o mjestu izgradnje. Francuski naziv za principal je “Montre” (fr. montrer = pokazivati) jer se često nalaze u prospektu orgulja kao registar 8′. Registar 4′ veličine obično se naziva “Praestant” (praestare = naprijed stajati) koji se također može naći u okviru prospektnih svirala.

U nastavku su navedeni najvažniji principalni registri raspoređeni po veličini stope.

Principali 32′ prisutni su u velikim orguljama koje su smještene u velike crkve i koncertne prostore. Ukupan broj registara trebao bi biti veći od 50 kod konkretnih orgulja kako bi 32′ principal imao smisla i temeljnu podlogu za velik broj registara. Principal 32′ najčešće se nalazi u pedalu, a u manualu (glavnom) vrlo rijetko. Isto tako najčešće je izgrađen od drva. Neki od naziva za principale ove veličine su: Grossprincipal 32′ (njem.), Montre 32′ (fran.), Contrabassodoppio 32′ (tal.), Contra-diapason 32′ (engl.), Double-diapason 32′, Contra prinzipal 32′. U Hrvatskoj nemamo ni jedne orgulje koje imaju 32′ principal iako imamo nekoliko velikih orgulja koje nadmašuju brojku od 50 registara.

Principali 16′ češće su prisutni u orguljama i u principu nezaobilazni u orguljama srednje veličine. Taj registar može se nalaziti u pedalu i u manualu (u manualu je tiše intoniran). Može biti metalni i od drva. Neki od naziva su: Prinzipal 16′ (njem.), Montre 16′ (fran.), Contrabasso 16′ (tal.), Double diapason 16′ (engl.).

Principal 8′ građen je pretežno od metala i to je osnovni registar orgulja. Osim u manualu, može biti i u petalu, često pod nazivom Octavbass 8′.

Principal 4′. Često kod malih orgulja ne nalazimo 8′ principal, ali je zato prisutan 4′. On se još naziva “Stimm” registar. Kod ugađanja orgulja prvo se ugodi principal 4′, a onda svi ostali na temelju i uz pomoć njega. Različite su varijante i nazivi principalnoga registra 4′ veličine: Octav 4′ (njem.), Prestant 4′ (fran.), Ottava 4′ (tal.), Octave 4′ (engl.). U pedalu imamo principal 4′ pod nazivom Choralbass 4′ (obično se rabi u koralnim preludijima gdje se c.f. svira u pedalu, ali zvuči oktavu više).

Principal 2′ (superoktava 2′) – različite varijante i nazivi: Superoctav 2′ (njem.), Doublette 2′ ili Octavin 2′ (fran.), Quintadecima (tal.), Fifteenth (engl.).

Osim »klasičnih« principalnih registara imamo i registre koji u svojem nazivu naznačuju oblik ili boju konkretnoga registra. Najpoznatiji principal takve vrste je Geigenprinzipal 8’ (geigen = violinski). Po zvuku on je oštriji, ali i tiši od klasičnoga principala zbog uže menzure i niskoga, uskoga izreza labiuma. Taj principal u pravilu se nalazi na sporednom manualu.

U orguljama na području Hrvatske obično se rabi naziv “principal”. Ovisno o graditelju orgulja, taj naziv može biti lagano izmijenjen. Ponekad navedeni Geigenprinzipal (8’) može biti naznačen kao gudački principal ili violinski
principal. U pedalu 8’ principal često je nazvan oktavni bas 8’. Neki graditelji orgulja (Heferer) za 4’ principal u manualu rabe naziv Regal 4’.

Izvor podataka: M. Hibšer: Crkveni glazbenik i njegov instrument – registri orgulja, Sveta Cecilija, Zagreb 2018., broj 3-4

Hrvatski naziv: principal
Nazivi na drugim jezicima:
Engleski:principal,
diapason
Njemački:prinzipal
Francuski:montre
Talijanski: principale

© 2018 - Sva prava pridržana - orgulje.com